«Ապրիլյան գործողությունները հետաքննող հանձնաժողովում մարդիկ են, որոնք բանակում չեն ծառայել, նույնիսկ զենքի տեսակները չգիտեն»․168.am

168.am-ը զրուցել է «Ղարաբաղյան պատերազմի վետերանների միություն» հասարակական կազմակերպության նախագահ, պահեստազորի գնդապետ, ազատամարտիկ Գրիգոր Գրիգորյանի հետ: Նա Պռոշյանի ջոկատի կազմում մասնակցել է Արցախյան պատերազմին, այնուհետև շարունակել ծառայությունը Արցախի ու Հայաստանի մի շարք սահմանապահ զորամասերում:

Նախ՝ բանակից, պատերազմից, մարտական արվեստից, զինվորի հոգեբանությունից հասկացեք, հետո՝ հետաքննեք

Ապրիլյան պատերազմի հետ կապված նման շահարկումներ անողներն այն մարդիկ են, որոնք ընդհանրապես բանակից չեն հասկանում: Առհասարակ, եղել են դեպքեր, երբ տեխնիկան վառելիքի խնդիր է ունեցել, բայց այնպես չէ, որ հրամանատարները վաճառել են, և որը միշտ շահարկվում է: Իմ ծառայության ընթացքում եղել է, որ բռնել ենք, երբ հենց զինվորն անմիջապես տեխնիկայից վառելիքը գողացել է և վաճառել, կամ տեղը ջուր լցրել: Հրամանատարությունը շատ հաճախ պետք է հետևողական լիներ նման բաներին, որ վառելիքը մնար տեղում: Բացառություններ եղել են: Բայց ոչ ապրիլյան մարտական գործողությունների ժամանակ։ Ապրիլյանին ես չեմ ուզում ասել՝ պատերազմ, որովհետև պատերազմը լայնածավալ մարտական գործողություններն են: Ես նույնիսկ կասեմ՝ անգամ արցախյան գոյամարտի ժամանակ մինչև 1993-ը պատերազմ չի եղել: Պատերազմ եղել է 1993-ի դեկտեմբերից մինչև 1994 թվականի մայիս ամիսը, իսկ մինչ այդ եղել են օջախային մարտական գործողություններ:

Սրանք զինվորական տերմինոլոգիայով պիտի տարանջատել, բայց քանի որ մարդիկ չեն հասկանում, ամեն ինչին յուրահատուկ անվանումներ են դնում: Համաձայն եմ, թող ստեղծվի նմանատիպ հանձնաժողով, մյուս կողմից՝ ապրիլյան մարտական գործողությունների հետ կապված ամեն ինչի մասին չէ, որ պետք է տեղեկացնել ժողովրդին: Այսօր հանձնաժողով է ստեղծվել, և այդտեղ չկա խելքը գլխին մարդ, որն ի վիճակի կլինի նմանատիպ հարցեր քննարկել:

Կրկնում եմ՝ դրա համար մարդը նախ՝ պետք է բանակից, պատերազմից, մարտական արվեստից, զինվորի հոգեբանությունից, զինվորական կանոնադրությունից հասկանա: Այս ամեն ինչից պիտի հասկանան՝ նոր քննարկեն ապրիլյան գործողությունների թեման: Ովքե՞ր են ապրիլյան գործողությունները հետաքննող հանձնաժողովի անդամները. դրանք մարդիկ են, որոնք նույնիսկ բանակում չեն ծառայել, գաղափար չունեն, թե զենքը որքան է կշռում, զենքի տեսակները չգիտեն, և իրենք պիտի այդ հարցը քննարկեն և չգիտեմ ինչ որոշումներ կայացնեն: Եթե այսօր ուզում ենք հարցեր տալ, ապա առաջին հերթին հարցեր պիտի տանք վարչապետի զինվորական գծով խորհրդական Արշակ Կարապետյանին, որը եղել է հետախուզության վարչության պետը, և առաջին մարդն է, որը պատասխանատվության պիտի ենթարկվեր: Մեր զինվորը հաղթեց և՛ Ադրբեջանին, և՛ Ռուսաստանին:

Իմ կարծիքով՝ բլից-կրիգի նպատակն էր, թե ով որքան կարող է այդ 3-4 օրում մի բան անի և թեման փակի վերջնականապես, բայց արդյունքում 18 տարեկան զինվորը խափանեց պլանները: Կհիշեք, դեռ 2014-ին, երբ զրուցում էինք մի առիթով, ասել եմ՝ հայի, հայ զինվորի գենի դեմ հնարավոր չէ, ամենաթույլ զինվորն էլ վայրկենապես կարող է առյուծ դառնալ և մեծ խնդիրներ կատարել: Ոչ մարտական պայմաններում զինվորն այլ կերպ է, մարտական գործողությունների դեպքում այդ զինվորը դառնում է լրիվ ուրիշ մարդ: Ասում են, չէ՞, աշխարհում պատերազմի ժամանակ բոլորը փախչում են, հայերի մոտ հակառակն է՝ գալիս են: Դա գենի մասին է խոսում: Այդ օրերին մարդիկ կային՝ բիզնես, դիրք են թողել, օրինակ՝ Սիսիանի ջոկատի դեպքում, երբ գյուղապետեր զոհվեցին: Եթե պատերազմ լինի՝ ովքեր մտահոգված են այս երկրի համար՝ գնալու են: Բնականաբար, այս կառավարությունից շատերը չեն գնացել, չեն էլ գնալու:

Մեկը, առանց հասկանալու, ինչ-որ արտահայտություն է արել, և մինչև հիմա կրկնում են

Բոլորն այսօր խոսում են 800 հա դիրքերի կորստից: Եղել են պատերազմական գործողություններ, որի ժամանակ կարող ես կորցնել և հետ բերել: Կարող ես ավելին ձեռք բերել: Այդ 800 հա ասվածը հարաբերական է. եթե, օրինակ, հակառակորդն այսինչ դիրքը գրավել է, բնականաբար, տեղ կա՝ կարող է 20 մետր հետ քաշվես, տեղ կա՝ 100 մետր, պետք է նպաստավոր դիրք բռնես, որ հետո հակազդես: Հիմա դա այս հետ քաշված տարածքն է՝ չեզոք, հետո՝ ո՞վ է հաշվել, որ դա հենց 800 հա է: Սկզբից կորցրել ենք, բայց հետո հետ ենք վերցրել: Մեկն առանց հասկանալու՝ ինչ-որ արտահայտություն է արել, և մինչև հիմա շարունակում են շահարկել, թե՝ 800 հա ենք կորցրել: Այո, դիրք կորցրել ենք, բայց ով է ասում, որ դա 800 հա է եղել: Ինչպես ասացի՝ յուրաքանչյուր տեղանքում պիտի նպաստավոր դիրք ընտրես, երբ հետ ես քաշվում:
Արցախյան գոյամարտի ժամանակ այդքան հող ազատագրեցինք, բայց ոչ մեկը չի խոսում դրա մասին: Ոչ մեկը չի խոսում նաև այն մասին, որ 2018-ին Նիկոլ Փաշինյանի վարչապետության օրոք հազարավոր հեկտարներով հող ենք կորցրել Վայոց ձորում՝ նախիջևանյան թևում: Եվ սա՝ առանց կռվի: Բա ինչի՞ չենք խոսում դրա մասին: Ո՞նց եղավ, որ Արենի գյուղը հայտնվեց հակառակորդի թիրախի ներքո, երբ թուրքի դիրքերը եսիմ որտեղ էին…

Գրիշա Խաչատուրովի՝ Նոյեմբերյանի հատվածում օպերացիայի արդյունքում Ղազախ-Թբիլիսի մայրուղին այսօր հայկական ուժերի հսկողության տակ է, բայց դա Փաշինյանի ձեռքբերումը չէ

Բնականաբար, եթե հակառակորդն ինչ-որ գործողություններ է կատարում, փորձում ես դու էլ հակադիր բաներ կազմակերպել, որ կարողանաս դեմն առնել: Այո, մենք էլ ենք հետո մեր դիրքերն ամրապնդել: Նմանատիպ գործողություններ են իրականացվել նաև Տավուշի մարզում՝ Գրիշա Խաչատուրովի անմիջական ղեկավարությամբ, ինչի արդյունքում այսօր Նոյեմբերյանի հատվածով անցնող կենտրոնական գազատարը, որը մտնում է Հայաստան, այն ժամանակ անցնում էր Ադրբեջանի սահմանով, հիմա անցնում է մեր սահմանով: Այսինքն՝ մենք մեր դիրքերն այնքան ենք կարողացել առաջ քաշել և այնպիսի դիրքեր գրավել, որ այսօր Ղազախ-Թբիլիսի մայրուղին մեր հսկողության տակ է, և երբ ուզենանք, կարող ենք ցանկացած տրանսպորտ խոցել: Բայց սա անհատական գործողություն էր, Նիկոլ Փաշինյանի ձեռքբերումը չէ: Նիկոլ Փաշինյանը դրա մասին խաբար էլ չի եղել, երևի մի քանի օր հետո: Նույնը կարող եմ Յուրի Խաչատուրովի մասին ասել: Մարդիկ շատ բաներ են խոսում նրա մասին, ես իր մասին կարող եմ խոսել՝ որպես բանակի գեներալի, և ասել՝ հազվագյուտ գեներալներից է, որ չի թողել բանակը քանդվի: Սա զուտ ռազմական տեսանկյունից եմ ասում: Բնականաբար, յուրաքանչյուր մարդ ինչ-որ պաշտոն ձեռք բերելիս փորձում է իր կյանքը բարելավել այլ ճանապարհներով: Ես դրա մասին չեմ խոսում: Ես խոսում եմ այն մասին, որ ռազմական գործին Խաչատուրովը մոտեցել է ճիշտ և գնահատել է սպային: 2009-ին, 2010-ին բերդերը սպաներից տեղ չկար: Եվ ինքը դա կանխեց՝ դեմ դուրս գալով անգամ պաշտպանության նախարարին: Շատ սպաներ ստից բանի համար էին դատվել, օրինակ՝ չի վերահսկել, չի իմացել, բայց համապատասխան պաշտոն է ունեցել:

2016-ին Ադրբեջանի գլխավոր հարվածի ուղղությունն Աղդամ-Ասկերան-Ստեփանակերտ հատվածն էր լինելու. Վիտալի Բալասանյանի ոչ պաշտոնական ղեկավարմամբ դա չի հաջողվել

Հարցնում ես՝ Արցախյան պատերազմի ժամանակ մարտի դաշտում կուսակցական պատկանելությունը դեր խաղացե՞լ է, տարբերակված մոտեցում եղե՞լ է: Այո՛: Դեպք է եղել, երբ թեժ կռվի ժամանակ նայում ես՝ ինչ-որ զորք է գալիս օգնության, ուրախանում ես, բայց հետո հարցնում են՝ այսինչ ջոկա՞տն է, ասում ես՝ ոչ, պատասխանում են՝ ուրեմն մենք գնացինք: Շատ բաներ են եղել: Ի դեպ, այսօր ասում են, թե իբր ունենք 50-60.000 մասնակից, բայց իրականում Արցախյան պատերազմին լավագույն դեպքում 15.000 մարդ է մասնակցել: «Երկրապահը» դա ուռճացրեց, մեդալներ, վկայականներ բաժանեց, ծախեց և սարքեցին, թե 50.000 կռվող է եղել: Նման բան չի եղել: Կրկնում եմ՝ ամենաշատը 15.000 կռվող ենք ունեցել: Արցախյան պատերազմին նվիրյալներն են գնացել, ապրիլյանի դեպքում մեկն ընդհանուր ալիքի տակ ընկավ և ամոթից գնաց, մեկի երեխան էր ծառայում և դրա համար գնաց, բայցև նվիրյալներ կային, որոնք ժամանակին նեղացել էին և մեդալները հանձնել, բայց այդ օրերին վեր կացան և գնացին սահման, որովհետև դա իրենց արյան մեջ էր:

Բայց այստեղ պիտի ասեմ՝ 99 տոկոսն առաջնագիծ չի պահել: Հիմա բացատրեմ ռազմական լեզվով՝ պատերազմական գործողությունների դեպքում սկսվում է էշելոնացվել՝ առաջին, երկրորդ, երրորդ և համազորային ռեզերվ: Եղել են տեղեր, որ գնացողները զինվորի հետ համատեղ մարտական դիրք են զբաղեցրել, մարդիկ կան՝ գնացել են երկրորդ գիծ, մարդիկ կան՝ ինժեներական աշխատանքներ են կատարել: Միայն Շուշիի առանձնակի գումարտակի անձնակազմին են դիրքեր վստահվել՝ Մատաղիս-Եղնիկներ բաժանարար գծում, երբ զորքն ամբողջությամբ հանվել է: Ի դեպ, մարտական գործողությունները չեն տևել 4 օր: Ես վերլուծել էի, որ գլխավոր հարվածի ուղղությունը լինելու է Աղդամ-Ասկերան-Ստեփանակերտ հատվածը, և հետո պարզվեց՝ ճիշտ էի: Իհարկե, եղել են զինվորներ, որ ահազանգել են, թե այս ուղղությամբ խնդիր կա, հետո արդեն Վիտալի Բալասանյանն է գնացել, անգամ Պաշտպանության նախարարն է այնտեղ գնացել:

Սկսել են ուսումնասիրություններ կատարել և համոզվել են, որ նախապատրաստությունն այդ ուղղության վրա է, և սկսել են պատրաստվել, այդ ուղղությամբ ուժեր են կուտակվել: Ղեկավարումը, չի կարելի ասել, որ իր վրա Վիտալի Բալասանյանն է վերցրել, բայց ոչ պաշտոնական այդ խնդիրների կատարումը եղել է Վիտալի Բալասանյանի ղեկավարությամբ: Այսինքն՝ բոլոր ուժերն այդ ուղղությամբ են եղել, բայց ոչինչ չենք արել, կասկած չենք առաջացրել: Հակառակորդը սկսել է ազատ կուտակվել, բայց այն ժամանակ, երբ պետք է բացազատվեր և անցներ գրոհի, չի հաջողվել: Կուտակված է եղել մոտ 230 տանկ, մոտ 350 այլ զրահատեխնիկա, մոտ 5000 զորք, չհաշված ավիացիան: Եթե հակառակորդը հասցներ բացազատվել, մեր ուժերը լավագույն դեպքում կկարողանային այս ուժերի 30 տոկոսը ոչնչացնել, 70 տոկոսը կհասներ Ստեփանակերտ: Հայկական կողմի կենտրոնացված ուժգին հարվածը եղել է այն պահին, երբ արդեն կուտակումները կային և պատրաստվում էին բացազատվել: Սա եղել է ամսի 4-ին: Ադրբեջանն այդ ժամանակ կորցրեց իր էլիտար բրիգադը՝ գրեթե 70 տոկոսով այն ոչնչացվել է:

Ի դեպ, մինչև ապրիլյան մարտական գործողություններն ադրբեջանական դիվերսիոն խումբը մեկ-երկու օր առաջ մտած է եղել Թալիշի տարածք՝ անտառներում են մնացել, հետո երբ գործողությունները սկսել են, իրենք թիկունքից մտել են գյուղ և խաղաղ բնակչությանը կոտորել. այդպես են հասել գյուղ և ոչ թե սահմանը ճեղքելով: (Հիշեցնենք, որ 2016թ. ապրիլյան պատերազմից անմիջապես հետո Սերժ Սարգսյանը պաշտոնից հեռացրեց ԶՈՒ գլխավոր շտաբի հետախուզության վարչության նախկին պետ, գեներալ-մայոր Արշակ Կարապետյանին, ում անվան հետ էին կապվում Ապրիլյան պատերազմի ժամանակ հետախուզության կողմից թույլ տրված խոշորագույն բացթողումները։ Ա. Կարապետյանը, սակայն, 2018թ. ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի որոշմամբ՝ նշանակվեց ՀՀ վարչապետի խորհրդական,-Մ.Պ.)։

Հնարավոր են մարտական գործողություններ նախիջևանյան թևի ուղղությամբ

Տարիներ առաջ Մեհրաբի զորամասում մեր զրույցի ժամանակ, եթե կհիշեք, ես ասացի, որ ՀՀ-ում՝ Երևանում է պայթելու վտանգը: Ես այդ ժամանակ նաև ասացի, որ 2018-ին իշխանափոխություն է լինելու: Այո, նաև այդ առումով եմ ասել, բայց հիմա հեղափոխություն, պատերազմ է լինելու: Իմ կարծիքով՝ մոտակա երեք-չորս ամսվա ընթացքում ադրբեջանական կողմից գործողություններ կարող են լինել, և մարտական գործողությունների բուն ուղղությունը նախիջևանյան թևի հետ է կապված լինելու: Եվ սա ես երկու բանով եմ պայմանավորում. առաջին՝ կարծում եմ՝ ՌԴ-ի կողմից սադրանք, որ Նախիջևանին քաշեն պատերազմի մեջ, հետագայում էլ ազատագրեն, որպեսզի Հյուսիս-Հարավ ճանապարհն այդտեղով անցնի և երկաթուղին աշխատի, երկրորդ՝ եթե ՌԴ-ի պլանների մեջ չի մտնում սա, ուրեմն չի բացառվում, որ Թուրքիան փորձի զորք մտցնել Հայաստան: Եվ իզուր չէ, որ Ռուսաստանն այսօր փորձում է վերազինել Գյումրիի ռազմաբազան, իսկ հիմար մարդիկ կան, որոնք ասում են՝ մեզ դա պետք չէ: Եթե ռուսական զորքը հանեն Հայաստանից, 2 ժամում թուրքական բանակը Երևանի կենտրոն կհասնի:

Ես գտնում եմ, որ մենք այսօր կառավարվում ենք մութ ուժերի կողմից, որի անունն է՝ փող, մասոնական շարժումներ: Երկրի կործանման հարցն է դրված: Այդ խնդիրը միշտ էլ եղել է, ուղղակի հիմա ակտիվացել է, որովհետև հիմա չենք կարող ասել, որ ռուսական տիրույթում ենք: Մենք չգիտենք՝ ում տիրույթում ենք: Այն ժամանակ բուն ռուսական տիրույթում ենք եղել, մարդիկ չեն կարողացել ակտիվորեն իրենց գործողությունները ծավալել: Հիմա հասել ենք այն բանին, որ այդ տիրույթից դուրս ենք եկել, ընկել ենք մի կատլավանի մեջ՝ չգիտենք՝ որն է ճիշտ, որը՝ սխալ: Ժամանակին կարողացան ժողովրդին հանել նախկին ռեժիմի դեմ, բայց եթե 2018 թվին ժողովուրդը հեղափոխությամբ դուրս էր եկել ռեժիմի դեմ, ցույց տվեք բացի Մանվել Գրիգորյանից՝ մի մարդու, որը ձերբակալվել է կամ պատժվել: Ռոբերտ Քոչարյանի մասին չեմ խոսում, քանի որ ավելի նախկին ռեժիմ էր։

Ժողովուրդը վեր էր կացել Սերժ Սարգսյանի ռեժիմի դեմ, ես՝ չէ, որովհետև ի սկզբանե մտածել եմ, որ այս ամենը ֆարս է, որ դա եղել է շախմատի խաղ: Կարծում եմ՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, Սերժ Սարգսյանը և Նիկոլ Փաշինյանը փոխհամագործակցել են հեղափոխությունից առաջ: Կամ՝ մենք խոսում ենք Սահմանադրությունից. մարդը 10 տարի չի բնակվել, չի կարող պաշտոն ունենալ, բայց մի հատ տեսեք, թե ով է մեր երկրի նախագահը: Վերջին 10 տարին ՀՀ-ում չի բնակվել, ՀՀ քաղաքացի չի եղել, բայց եկավ ու դարձավ նախագահ: Ո՞նց դարձավ, ո՞ր Սահմանադրությամբ: Մի հատ ուսումնասիրենք և տեսնենք, թե ինչո՞վ է նա զբաղվել, որտե՞ղ է զբաղվել: Գուցե ինքն անգլիական գործակա՞լ է և այսօր մեր երկրի ղեկավարն է: Չեմ ասում, որ պետք է վիզներս ծռենք ռուսի առաջ, մենք պետք է բոլորի հետ համագործակցենք: Մեր միակ ճիշտ ճանապարհը բոլորի հետ համագործակցելն է և մեր պահանջներով: Մենք ունենք այսօր հարստություն, ընդերք, դրանք ի շահ մեր երկրի պիտի օգտագործենք, և ոչ թե գան մեր ոսկին քանդեն ու տանեն, մեզ էլ ոչ մի բան չտան, կամ 0.1 տոկոս դեմները գցեն, ասեն՝ սա էլ՝ ձեր փայը: Այո, բոլորի հետ պետք է նորմալ խոսել: Վերադառնալով Սերժ Սարգսյանին, կասեմ՝ ինքը Պաշտպանության շատ լավ նախարար է եղել, իր ժամանակ բանակը մեծ առաջընթաց է ունեցել: Այս բառերը չեմ կարող ասել նախագահ Սերժ Սարգսյանի մասին, թեպետ շատ լավ դիվանագետ է եղել: Իսկ այսօր ես համոզված եմ՝ մեր երկիրն ավելի ծանր վիճակում է, քան երբևիցե եղել է:

Արտաքին լուրջ վտանգներ կան, իսկ ԱԱԾ-ն շոուի ֆիրմա են սարքել

Վերջին մի քանի տարվա ընթացքում Հայաստան է եկել մոտավորապես 40.000 օտարերկրացի՝ արտագնա աշխատանքի նպատակով, այդ թվում՝ հնդիկ, պակիստանցի հնդիկներ, որոնք ծայրահեղ իսլամիստներ են: Նրանք այստեղ որպես ժամանակավոր աշխատող են գրանցված: Բայց նրանցից մոտ 1000-ը թեպետ գրանցված է՝ որպես արտագնա աշխատող, բայց ոչ մի տեղ չի աշխատում, անընդհատ փոխում են բնակության վայրերը, ժամավճարով բնակվում են այնպիսի մոթելներում, որտեղ անձնագրի ստուգման խնդիր չկա: Բացի այս, օգտվում են Երևանի լավագույն գիշերային ակումբներից, ֆիթնես ակումբներից, գիշերները զբոսնում են քաղաքում՝ ունենալով իրենց մոտ դանակ, գուցե՝ զենք: Հարց՝ որտեղի՞ց իրենց այդ գումարը, ի՞նչ խնդիր է դրված նրանց առաջ, որ Հայաստան են եկել:

Ինչո՞վ է զբաղված ԱԱԾ-ն: Հնարավոր է, որ ինչ-որ գործողություններ են պատրաստվում, իսկ մենք զբաղված ենք 100 դոլարի կաշառք բռնելով: ԱԱԾ-ն դրա համար չէ, դրա համար ոստիկանության զորքեր կան, իսկ ԱԱԾ-ն երկիրը պիտի արտաքին վտանգից պաշտպանի: Մինչդեռ ԱԱԾ-ն շոուի ֆիրմա են սարքել: Ինչի՞ պիտի ԱԱԾ ղեկավարները, կարևորագույն վարչության պետերը երևան այդքան, նրանց դեմքերը պետք է չերևան, դա աբսուրդ է: Նման բան չի կարելի թույլ տալ:

«Խնդրում եմ hraparak.am կայքին դադարեցնել տարածել մեր մասին չստուգված և իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկատվություն».Դավիթ Համբարձումյան

07.07.2020

Չպետք է մոռանալ, որ հայ դպրոցի հիմնադիրը Հայ առաքելական եկեղեցին է ․․․

08.07.2020

«Սորոսի կողմից հովանավորվող տռանս պոռնիկները գալու են ձեր տուն, ձեր երեխաների հետևից».Նարեկ Մալյան

06.07.2020

Մինչև արտակարգ դրության ավարտը ժամկետը լրացած անձը հաստատող փաստաթղթերը կհամարվեն վավեր

07.07.2020

«Ճաշի մեջ ընկած մազը»․ ֆրանսիայի հոդվածը՝ Արսեն Թորոսյանին

08.07.2020

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով