Էլի օրենք ու էլի բուհերի մասին. 168ժամ

Մեր խորհրդարանում կրկին քննարկում են բարձրագույն կրթության ոլորտը: Քննարկում են կառավարության ներկայացրած «Ոլորտի օրենսդրական բարեփոխումներն ու խնդիրները» խոսուն անունով փաստաթուղթ-ծրագրի շրջանակում: Եթե հիշողությունս չի դավաճանում, մեր խորհրդարանը երրորդ անգամ է ներքաշվել բարձրագույն կրթության մասին օրենսդրական կարգավորում մտցնելու քննարկումների մեջ:

Առաջին օրենքը, կարծեմ, հեռավոր 1998թ. է ընդունվել: Իսկ ՀՀ «Բարձրագույն և հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» գործող օրենքը ընդունվել է համարյա նույնքան հեռավոր 2004թ-ին: Բայց չի կարելի պնդել թե հայրենի իշխանություններն ու ԱԺ պատգամավորներն օրենքի տեղը մոռացել են ընդունելուց հետո: Անցած 13 տարի երկու ամսում օրենքի մասին առնվազն 20 անգամ հիշել են: Հիշել ու փոփոխել են այն:

Օրենքի վերջին՝ 20-րդ լրացում-փոփոխությունն ընդունվել է ոչ շատ հեռավոր 2016թ. փետրվարին: Հիմա կրկին փետրվար է, և կրկին փոփոխության կարիք կա: Բայց այս անգամ՝ ավելի հիմնավոր: Անցած տարիներին մեր բարձրագույն կրթական համակարգը գոյատևել է գործող օրենքի լրացում-փոփոխությունների հետ` լիովին ներդաշնակ ու համահունչ:

Պետական բուհերը պետական հիմնարկից հիմնադրամ դարձան: Նույն այդ և ոչ պետական բուհերը ներքին ու արտաքին մեծ ու փոքր սկանդալների ու անախորժությունների մեջ ներքաշվեցին: Արտաքին սկանդալները հիմնականում կապված էին բժշկական բուհերի հետ: Արդյունքում՝ կտրուկ պակասեց մեր բուհական համակարգում սովորող արտասահմանցի ուսանողների թիվն Իսրայելից և Իրանից: 2012թ. ԻԻՀ-ից մեր բուհերում սովորում էր մոտ 400 ուսանող:

Հիմա նրանց թիվը 150 է: Ընդհանրապես կտրուկ փոխվել է արտասահմանյան ուսոնողների կազմը՝ ըստ երկրների: Ռուսաստանից և Վրաստանից եկած ուսանողներն օտարերկրյա ուսանողների կառուցվածքում կազմում են ընդհանուրի 55 տոկոսը: Բայց հարկավոր է հաշվի առնել նաև այն փաստը, որ այս պարագային խոսքը գնում է ազգությամբ հայ ուսանողների մասին, ովքեր մեր բուհերը գերադասել են ռուսականներից ու վրացականներից՝ ավելի ցածր կրթավարձի պատճառով: Կամ էլ այն նույն հանգամանքով, որ մի քանի տարի առաջ պատճառ դարձավ, որ մեր բժշկական բուհերն ընտրեն Իսայելի արաբ ուսանողները:

Հիշեցնենք, որ խոսքը գնում է եվրոպական բուհերից անբավարար ստացած ու դուրս մնացած ուսանողների մասին, ովքեր բաղձալի դիպլոմը ստանում էին հայաստանյան բուհերից: Հնարավոր է, որ արտասահմանից պատմական հայրենիք ուսանելու եկած ուսանողների մի մասն իրականում ի վիճակի չէ իր քաղաքացիության երկրում հաղթահարել բուհերի ակադեմիական գիտելիք ու հմտություն կուտակելու պահանջները: Իսկ այն, որ մեր հայրենի բուհական համակարգը խստապահանջ չէ իր ուսանողների հանդեպ, հայտնի փաստ է:

Մեր բուհերը ֆինանսական անհրաժեշտ միջոցներ ստանալու համար ի վիճակի չեն բարձրացնելու կրթավարձը: Այլապես կզրկվեն թե՛ հայաստանցի, թե՛ օտարերկրացի ուսանողների նկատելի մասից: Տարիներ առաջ բուհերի ֆինանսական «սովը» կանխելու համար «վերակեդանացվեց» հեռակա ուսուցման խորհրդային արատավոր համակարգը: Բայց դա չլուծեց բուհերի առջև ծառացած ֆինանսական խնդիրները: Իսկ մյուս կողմից` ավելի արժեզրկեց բուհական դիպլոմը:

Կրթության ներկայիս նախարարին, թեկուզ միայն՝ իր երկարամյա գործունեության պատճառով, կարելի է ոլորտի ամենափորձառու մասնագետներից համարել: Նա հավանաբար ճիշտ է, երբ ասում է, որ «Հայաստանում բարձրագույն կրթության ոլորտը տարեկան ստանում է այնքան ֆինանսավորում, որքան, ասենք, ամերիկյան առաջավոր բուհերից մեկը ֆակուլտետը»: Բայց սա ընդամենը փաստի արձանագրում է, և ոչ՝ դատավճիռ: Շատ ավելի կարևոր է պարզել, թե մենք ինչպես և ինչ նպատակի համար ենք ծախսում ամերիկյան առաջավոր բուհի ֆակուլտետի չափ գումարը: Հայաստանի բուհական համակարգում վերջին չորս տարիներին դանդաղ ու կայուն պակասում է ուսանողների քանակը:

2012/13 ուտարում 90 հազարից ավելի ուսանող կար, 2015/16 ուստարում՝ 84,6 հազար: Եկող տարի դիմորդների թիվը կտրուկ պակաս է լինելու` կրթական ոլորտի նախկին տարիներին իրականացված բարեփոխումների պատճառով: Մինչդեռ 2012/13 ուստարում բուհ ընդունվել էր 21,3 հազար մարդ, 2015/16-ում` 18 հազար: Բուհական խնդիրների խորհրդարանական քննարկումներին հարկավոր է ուսումնասիրել նաև բուհերում սովորող ուսանողների կառուցվածքը՝ ըստ մասնագիտությունների:

Իսկ այդ ոլորտում աղաղակող, անհասկանալի ու անտրամաբանական պատկեր է: Հայաստանի ՀՆԱ-ն ուսումնասիրելու դեպքում որևէ մասնագետի համար դժվար է այն ոչ ագրարային երկրի ՀՆԱ անվանել:

Մինչդեռ մեր բուհերը տարեկան պատրաստում են իրավունքի 1681 մասնագետ, սոցիալական ու վարքաբանական գիտությունների 2 հազար 806 մասնագետ: Իսկ գյուղատնտեսական գիտությունների՝ 42 մանագետ և 44 անասնաբույժ: Տեղեկատվական և հաղորդակցային տեխնոլոգիաների տարեկան պատրաստված մասնագետների քանակը 898 է: Փորձեք տեղեկատվական և տնտեսության այլ ժամանակակակից ոլորտներում պատրրաստված մասնագետների քանակը համեմատել, ասենք, «սերիալների դերասան» մասնագիտություն ստացածների քանակի հետ:

Հետո արդեն կարելի է հանգիստ խղճով քննարկել, թե համաշխարհային հռչակ վայելող որ բուհի որ ֆակուլտետի ֆինանսավորման չափ ենք փող հատկացնում, որ 19-րդ դարի մասնագիտական որակավորում ունեցողները նույն 19-րդ դարի մասնագիտական որակավորում ունեցող արտադրեն:

Հ.Գ. Օրերս Երևանի պետական համալսարանի փոխդեկան էին հեռացրել աշխատանքից՝ ուսանողուհուն անհարիր առաջարկ անելու պատճառով: Թվում էր, թե սեքսուալ ոտնձգությունների արևմտյան պատմությունների շունչը հասավ Հայաստան: Բայց «Ես էլ» արևմտյան շարժման փոխարեն՝ ուսանողները միտինգ են անում փոխդեկանին վերադարձնելու համար:

Ահա բուհական ներքին սկանդալի մեկ ու ավելորդ օրինակ, թե ինչու Արչմուտքը մեզ չի հասկանում ու չի «գնահատում» մեր բուհերի դիպլոմները:

«Քրեական գործ է հարուցվել պոռնոտեսանյութերի արտադրությամբ և տարածմամբ զբաղվող տրանսվեստիտի կողմից մանկապարտեզներ այցելելու մասին ԱԱԾ ուղարկված իմ դիմումի կապակցությամբ».Նարեկ Մալյան

26.05.2020

Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականի խոսքը

28.05.2020

Երևանում օրգազմի մասին պատմող գրքեր են բաժանել երեխաներին

25.05.2020

«Հիմա, էդ դիմակը դրած լայվ ես մտնում, որ ի՞նչ ապացուցես՝ որ ո՞ւղտ չես․․․».Մարգարիտ Եսայանը՝ Փաշինյանին

25.05.2020

Վաղ առավոտյան սպեցնազն անցել է գործի. Սյունիքում տեղի են ունենում զանգվածային ձերբակալություններ.«Փաստինֆո»

24.05.2020

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով