Պատճառներ, որից Հայաստանը պետք է «զրկի» Ադրբեջանին. 1in.am

By | 17.05.2017

Արցախի հետ սահմանին ադրբեջանական կառավարվող հրթիռի կիրառումը և հայկական զենիթային կայանի խոցումը Երևանի ավագանու ընտրության վրա կենտրոնացած հանրային ուշադրությունը վերստին ուղղեցին առաջնագիծ: Հատկապես, որ տեղի էր ունեցել ոչ միայն սովորական հերթական միջադեպը հրադադարի խախտման տեսքով, այլ Բաքուն փաստորեն կիրառել էր նոր զինատեսակ՝ կառավարվող հրթիռ, իսրայելական արտադրության «Սպայկ» հակատանկային հրթիռ: Բաքուն այդ քայլին գնացել է համանախագահների տարածաշրջանային այցից առաջ, ինչը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ Ադրբեջանն այդպիսով փորձել է այսպես ասած «մեկնարկային կապիտալ» կուտակել նրանց հետ խոսակցության համար: Դա էլ իր հերթին հիմք է տալիս եզրակացնելու, որ համանախագահների հետ խոսակցությանն ընդառաջ Ադրբեջանը չունի դրական սպասումներ, այլապես չէր ունենա «մեկնարկային կապիտալի» անհրաժեշտություն:

Համանախագահներն ամենայն հավանականությամբ գալիս են Վիեննայի օրակարգով, գուցե Վիեննայի և Սանկտ-Պետերբուրգի: Այստեղ առաջնայինը հրադադարի պահպանման մեխանիզմի ներդրման հարցն է, որը Ադրբեջանը մերժում է, հասկանալով այն ամբողջ խորությունը, որ մեխանիզմը պարունակում է հակամարտությունը տրանսֆորմացնելու, տրամաբանության առումով ըստ էության գլխիվայր շրջելու տեսանկյունից: Բայց այդ գլխիվայր շրջադարձը կլինի հօգուտ կայունության և թեկուզ հարաբերական, բայց երկարատև խաղաղության: Մեխանիզմը Ադրբեջանին զրկելու է անպատիժ կրակելու հնարավորությունից: Մյուս կողմից թվում է, որ Հայաստանն էլ այդ դեպքում ստիպված է լինելու վերադառնալ բանակցային սեղան և խոսել այսպես կոչված Մադրիդյան սկզբունքների շուրջ: Բայց այդ խոսակցությունը կարող է ձգվել անվերջ, դա չափազանց ժամանակատար մի գործընթաց է, որում ցանկության դեպքում հնարավոր է ժամանակ շահել անվերջ: Ադրբեջանը հենց դա հասկանալով է, որ մերժում է հրադադարի ներդրման մեխանիզմը, բացահայտ հայտարարելով, որ դա ստատուս-քվոյի ամրագրման մեխանիզմն է:

Ուրեմն ինչ՝ Ադրբեջանին կպարտադրե՞ն, թե՞ նա վաղ թե ուշ կսկսի նոր պատերազմ: Կա՞ երրորդ տարբերակ, երբ չի լինի թե մեխանիզմ՝ հրադադարի ավելի կայուն և այսպես ասած իրավա-քաղաքական հաստատուն պահպանման, թե չի լինի նաև պատերազմ: Քանի դեռ կա պաշտոնապես ընդունված չլուծված հակամարտություն, քանի դեռ հակամարտության երկու կողմերը սպառազինվում են շարունակաբար, պատերազմի վտանգը կա և լինելու է միշտ, գրեթե այնպես, ինչպես թթվածինն օդում: Բայց նույնքան աներկբա է նաև, որ Ադրբեջանն ի զորու չէ միայնակ կյանքի կոչել այդ վտանգը: Ընդ որում՝ թե ռազմական, թե քաղաքական: Ադրբեջանը Հայաստանի հանդեպ չունի ռազմա-տեխնիկական այն առավելությունը, որը նրան կտա հաղթանակի հնարավորություն:

Նոր պատերազմը կլինի երկուստեք մաշող և իսկապես դաժան պատերազմ, ու որքան էլ Ալիևը չի հրաժարվում ռազմաշունչ հռետորաբանությունից, այդուհանդերձ քանի նա չի զրկվել բանականությունից, չի համարձակվի գնալ պատերազմի սանձազերծման: Դրա համար նա պետք է անհամեմատ մեծացնի Հայաստանի հանդեպ իր ռազմա-տեխնիկական առավելությունը, կամ՝ ռազմա-քաղաքական: Առաջինը նշանակում է այնպիսի զինանոցի ամրագրում, որը թույլ կտա արագորեն հասնել թե մեծ առավելության, թե ապահովագրվել պատասխան հարվածից: Դա մեղմ ասած այդքան էլ հեշտ չէ: Նախ, այդպիսի առավելության համար Բաքուն պետք է ձեռք բերի գերժամանակակից, վերջին սերնդի զինատեսակներ, ընդ որում մեծ քանակությամբ: Դա թե ահռելի թանկ է՝ իսկ Ադրբեջանը ներկայումս ունի ֆինանսատնտեսական խնդիրներ, թե նաև կապված է ռազմա-քաղաքական իրավիճակի հետ:

Այսինքն՝ Բաքվին դեռ պետք է վաճառեն այդպիսի զենք, պետք է լինի այդպիսի զենք վաճառելու քաղաքական որոշում և միջազգային կոնսենսուս, ինչպես, օրինակ, Հայաստանին «Իսկանդեր» մատակարարելու հարցում: Այստեղ ահա խնդիրը հանգում է ռազմա-քաղաքական առավելության, Բաքուն պատերազմի իրական հնարավորություն ստանալու համար պետք է կարողանա ստանալ այդ ուղղությամբ առավելություն:

Եթե կոպիտ արտահայտվենք, Ադրբեջանը պետք է կարողանան աշխարհաքաղաքական ազդեցիկ կենտրոններից ստանալ «Հայաստանին հաղթելու» հավանություն: Այժմ Բաքուն ստանում է լիովին հակառակ ազդակներ, նույնիսկ Մոսկվայից, որտեղից մինչև ապրիլ նա ստանում էր նվազագույն անհրաժեշտ հավանությունն ու ինչի շնորհիվ էլ գնաց ապրիլյան սադրանքին, բարեբախտաբար տապալված, բայց դժբախտաբար հայ զինվորների կյանքի ծանր գնով:

Նրանք այդ գնով վերականգնեցին նաև ռազմա-քաղաքական խախտված հավասարակշռությունը և Բաքուն այժմ կարող է այդ առումով որևէ հաջողություն արձանագրել միայն այն դեպքում, եթե Երևանը թույլ տա կոպիտ վրիպում կամ սխալ: Ապրիլից հետո կարծես թե այդպիսի վրիպում չկա, գոնե առայժմ: Թեև, չկան նաև քայլեր շոշափելի բեկման, առաջ պոկվելու ուղղությամբ:

Ավելին, վերջին շրջանում հնչում են նույնիսկ մտահոգիչ հայտարարություններ, մասնավորապես պաշտպանության նախարարի շուրթերից: Եթե, օրինակ, նախկինում Հայաստանի գոնե պաշտպանության նախարարը աչքի չէր ընկնում ակնհայտ ռուսամետ հայտարարություններով, ապա նոր նախարարի դեպքում, հատկապես վերջին շրջանում դրանց առատությունը աչք է ծակում: Ընդ որում ամենատարբեր հարցերի առումով:

Տեղեկատվությունն իհարկե բավական սուղ է միարժեք գնահատականի համար, բայց ակնհայտ է մտահոգիչ միտումը և անգամ հավասարակշռության խախտումը: Եթե Հայաստանի պաշտպանական գերատեսչության քաղաքական ղեկավարությունը Հայաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարության հետ պետք է մրցակցի ավելի ռուսահաճ հայտարարությունների հարցում, ապա մենք կարճ ժամանակ անց կկանգնենք այն իրավիճակի առաջ, որում հայտնվեցինք այն բանից հետո, երբ ռուսահաճ հայտարարությունների և կեցվածքի հարցում մրցակցում էին Հայաստանի իշխանությունն ու ոչիշխանությունը: Ավելին, այդ առումով Հայաստանն ակնհայտորեն բաց է թողել հնարավորությունը հավասարակշռություն ձևավորել քաղաքական դաշտում՝ խորհրդարանի ընտրության միջոցով, բալանսավորելով ռուսական և արևմտյան ուղղությամբ դիրքորոշումները:

Հայաստանի խորհրդարանի ընտրությանն այդպես էլ չձևավորվեց, չապահովվեց արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ դիսկուրս և շոշափելի բալանսավորված մրցակցություն: Այստեղ իհարկե պատասխանատվությունը կրում է թե իշխանությունը, թե ընդդիմությունը: Առնվազն այդ մասով վերացված չէ պատճառներից մեկը, որը հանգեցրեց Ապրիլյան պատերազմի: Այժմ արտաքին միջավայրը որոշակիորեն բարենպաստ է պատերազմը զսպելու տեսանկյունից: Բուն խնդիրն այն է, թե Հայաստանն ինչքանով է կարողանալու օգտագործել այդ ժամանակահատվածը Ադրբեջանին զսպելիք իր ներքին գործոնները ամրացնելու, չեղածները ձևավորելու և կայացնելու համար, որպեսզի միջազգային միջավայրի փոփոխությունը սկզբունքորեն չփոխի լայնամասշտաբ պատերազմի հավանականության ներկայիս ցածր գործակիցը:

 

Հոդվածը` 1in.am -ի

«Ալենին որտեղ տեսնեմ հեգնանքով հիշեցնելու եմ նրա ով լինելը».Սևան Աղաջանյան

06.08.2020

Մարիա Կարապետյանը և Սոս Ավետիսյանը պետք է վայր դնեն իրենց մանդատները.Գեղամ Պետրոսյան

05.08.2020

Կորոնավիրուսից մահացածների դիահերձարանում. «Սև տոպրակների մեջ, գետնին, ոտքերի տակ ընկած դիակներ էին»

05.08.2020

Սա ցինիկ մարտահրավեր է. թուրքերն արդեն հայկական դպրոցներում են.Միհրան Հակոբյան

03.08.2020

ԶՈՄԲԻՆԵՐԻ ՁԵՌՔԲԵՐՈՒՄԸ

02.08.2020

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով